Miniporadnia: czemu, dlaczego czy dlaczemu?

Czemu się przyglądasz czy dlaczego się przyglądasz? Które z tych zdań jest lepsze? Od razu Wam powiem, że oba mogą być poprawne. Ale oba mogą oznaczać dwie różne rzeczy.

 


 

Miniporadnia to cykl tekstów, które pojawiają się na blogu od poniedziałku do piątku o godzinie 7:00. W każdym tekście poruszam jedno proste zagadnienie językowe.

 


 

Dlaczego

Słowa dlaczego używamy w pytaniach, gdy chcemy poznać przyczynę czegoś. Tak więc:

dlaczego = po co? z jakiego powodu?

Przykładowo:

Dlaczego to zrobiłeś? (Bo chciałem).
z jakiego powodu to zrobiłeś? jaka była twoja motywacja?

Dlaczego ten kot się przygląda? (Coś przykuło jego uwagę).
po co on to robi? z jakiego powodu?

 

Czemu

Słowa czemu używamy w pytaniach, gdy chcemy poznać cel czegoś. Zwróćcie też uwagę, że komuczemu to pytania celownika, czyli trzeciego przypadka gramatycznego.

Ponadto czemu to takie potoczne dlaczego. Cel często miesza nam się z przyczyną, więc czemu można traktować jak synonim dlaczego.

czemu = w jakim celu? co było celem?

czemu = (pot.) po co? z jakiego powodu?

Spójrzcie zresztą sami, o jak wiele rzeczy może pytać to jedno małe czemu:

Czemu to zrobiłeś? (Bo chciałem).
(pot.) dlaczego? z jakiego powodu to zrobiłeś? jaka była twoja motywacja?

Czemu to zrobiłeś? (Temu kotu to zrobiłem).
jakiej istocie to zrobiłeś? co było twoim celem?

Czemu to zrobiłeś [temu kotu]? (Żeby już tu nie biegał).
w jakim celu to zrobiłeś? jaki był powód?

 

Czemu ten kot się przygląda? (Bo ma oczy).
(pot.) dlaczego? z jakiego powodu to robi?

Czemu ten kot się przygląda? (Biegającej myszy).
jakiej rzeczy się przypatruje?

Czemu ten kot się przygląda [tej myszy]? (Żeby ją upolować).
w jakim celu to robi?

 

Dlaczego czy czemu – ostateczne starcie

Podsumowując:

Dlaczego pyta wyłącznie o przyczynę. Czemu ma szerszy zakres znaczeniowy – może pytać zarówno o cel, jak i o przyczynę.

Czemu można używać zamiast dlaczego, ale tylko w sytuacjach potocznych (czyli np. w rozmowie ze znajomymi czy z rodziną).

Wyraz dlaczemu jest zawsze niepoprawny :)

 

PS Czy u Was też „modny” był dialog „Czemu? Bo nie ma dżemu”? :D

Ula Łupińska

Dzięki za przeczytanie tekstu! Jeśli Ci się podobał, udostępnij go na Facebooku :) I czekam na Twój komentarz pod tekstem!

  • Ongiś uważałem, że „czego” jest skróconą formą „dlaczego” i bardzo długo żyłem w tej niewiedzy…Ale na szczęście posypałem już głowę popiołem i wysławiam się po polskiemu ;).

    • Możliwe, że to regionalizm. Rodzina od strony mojej mamy (rejon kujawsko-pomorski) często właśnie w taki sposób używa tego słowa. :)

      • a to być może. Pamiętam jak przy koleżance ze stolicy tak mówiłem, to praktycznie za każdym razem mnie rugała… A u niej po prostu tak się nie mówiło ;).

  • Sebastian Kabat

    Dlaczemu?
    Dlatemu.

  • zbiczek

    „dlaczego = po co? z jakiego powodu?
    czemu = w jakim celu? co było celem?”

    Dlaczego „po co” występuje tu jako synonim „z jakiego powodu”? Zawsze wierzyłem, że to pytanie o cel, a nie o przyczynę („Po co to robisz? Po to, żeby było zrobione”). Słowniki twierdzą inaczej?

  • Pingback: Miesiąc zblogowAny (23): Listopadowy skrót informacji | Świat zblogowAny()