Znaki w języku polskim, które zapisujesz źle

Prawdopodobnie nie masz problemu z używaniem kropki, przecinka czy dwukropka. Przypuszczam jednak, że – jeśli nie jesteś korektorem – nie masz pojęcia, że trzy kropki to nie to samo co wielokropek i że nie każda pozioma kreska jest sobie równa. Dziś zapoznam Cię z różnymi dziwnymi znakami i zdradzę, jak uzyskać z klawiatury półpauzę, wielokropek, polskie cudzysłowy i znak mnożenia.

Znaki w języku polskim, które zapisujesz źle

 

 

Kropki

Podstawowa różnica między wielokropkiem a trzema kropkami jest taka, że wielokropek to jeden znak (…), a trzy kropki to oczywiście trzy znaki (…). Należy używać wielokropka. I od razu prostuję: nie ma czegoś takiego jak trzykropek, jest tylko wielokropek. Koniec, kropka.

Jak uzyskać wielokropek:

  • z klawiatury Mac: dzięki kombinacji klawiszy alt + : (dwukropek)
  • z klawiatury numerycznej: alt + 0133
  • na iPhonie: przytrzymując chwilę kropkę
  • w HTML-u: zapisując …

Dodatkowo Word automatycznie zamienia trzy kropki na wielokropek, jeśli tylko postawisz po nich spację.

 

Kreski

Jako korektorka na co dzień korzystam zwykle z dwóch rodzajów kresek: z półpauzy i dywizu. One przydają się najczęściej, ale ogółem kresek jest więcej, zerknij:
— pauza
– półpauza
− minus
– dywiz/łącznik (klawisz z nim masz na klawiaturze)
‑ dywiz/łącznik twardy

Jest jeszcze dywiz miękki (ukryty), ale go nie widać. On się „chowa” w wyrazach i dzieli je na sylaby – możesz to zobaczyć u mnie na blogu, bo mam zainstalowaną specjalną wtyczkę, która robi to automatycznie.

O tym, jak i kiedy używać pauzy, półpauzy, dywizu i minusa – przeczytasz w moim przewodniku po świecie kresek w języku polskim.

PS U mnie na blogu czcionka nie różnicuje powyższych kresek aż tak bardzo; doczytasz o tym jeszcze na końcu.

 

Jak uzyskać półpauzę:

  • z klawiatury Mac: dzięki kombinacji klawiszy alt + – (dywiz)
  • z klawiatury numerycznej: alt + 0150
  • na iPhonie: przytrzymując chwilę dywiz
  • w HTML-u: zapisując –

Dodatkowo Word automatycznie zamienia dywiz na półpauzę, jeśli w toku tekstu wpiszesz dywiz otoczony z obu stron spacjami, a następnie postawisz chociaż jedną literę i ponownie spację, tj.:
„Wyraz1 – wyraz2 ” Word zamieni na „Wyraz1 – wyraz2 ” (zwróć uwagę na spację na końcu).

 

Cudzysłowy

W Polsce używa się cudzysłowu apostrofowego, który wyglądem przypomina dwie dziewiątki z dołu i następnie dwie dziewiątki z góry („”). Apostrof również jest dziewiątką (’).

Jak uzyskać polski cudzysłów apostrofowy:

  • z klawiatury Mac: dzięki kombinacji klawiszy alt + { (dół) i alt + { + shift (góra)
  • z klawiatury numerycznej: alt + 0132 (dół) i alt + 0148 (góra)
  • na iPhonie: przytrzymując chwilę cudzysłów
  • w HTML-u: zapisując „ (dół) i ” (góra)

Dodatkowo Word automatycznie zamienia cudzysłowy proste na cudzysłowy apostrofowe, jeśli są odpowiednio zamieszczone (przed wyrazem i po nim).

 

Czasami może okazać się potrzebny także cudzysłów ostrokątny, np. gdy musisz zawrzeć cytat w cytacie: wtedy zapisujesz to „mniej więcej «w taki» sposób”. Wyróżniamy dwa rodzaje tych cudzysłowów: francuskie (« ») i niemieckie (» «) – Ty wybierasz, który wolisz zastosować (ja lubię francuskie).

Ważne: cudzysłowy ostrokątne to nie jest to samo co znaki nierówności (<< >>), które znajdziesz wśród klawiszy na klawiaturze (tj. < i >).

Jak uzyskać cudzysłów ostrokątny:

  • z klawiatury Mac: dzięki kombinacji klawiszy alt + | («) i alt + | + shift (»)
  • z klawiatury numerycznej: alt + 0171 lub 0174 («) i alt + 0175 lub 0187 (»)
  • na iPhonie: przytrzymując chwilę cudzysłów
  • w HTML-u: zapisując &#171; («) i &#187; (»)

 

Znak mnożenia

Mimo że jest to znak matematyczny, dodaję go do tego zestawienia, bo przydaje się również w sytuacjach, gdy chcemy napisać np. „2 × dziennie” zamiast „dwa razy dziennie”. Co ważne, znak mnożenia × to nie jest to samo co literka x.

Jak uzyskać znak mnożenia:

  • z klawiatury Mac: niedostępny (domyślnie)
  • z klawiatury numerycznej: alt + 0215
  • na iPhonie: niedostępny
  • w HTML-u: zapisując &#215;

 

Stopień Celsjusza

Stopnie Celsjusza zapisujemy symbolicznie jako °C i nie poprzedzamy tego spacją, czyli prawidłowym zapisem jest 23°C, a nie 23 °C.

W dyskusji na Facebooku dowiedziałam się również, że istnieje pojedynczy znak ℃ – wtedy nie trzeba wpisywać osobno ° i osobno C.

Jak uzyskać stopień Celsjusza:

  • z klawiatury Mac: shift + alt + 8
  • z klawiatury numerycznej: alt + 0176
  • na iPhonie: przytrzymując chwilę zero
  • w HTML-u: zapisując &#176;

 

Ściągawka

Możesz ją sobie np. skopiować do własnego pliku tekstowego albo zapisać tę stronę w zakładkach i wracać do niej w razie potrzeby, by sprawdzić, jak uzyskać dany znak specjalny. Korzystaj śmiało!

Warto pamiętać, że nie w każdym kroju pisma wszystkie różnice są widoczne. W niektórych półpauza i pauza mają niemal identyczną długość albo apostrofy/cudzysłowy wyglądają jak stopa/cal. Tak jest np. przy moim obecnym foncie na blogu (dywiz i półpauza wyglądają tak samo). Dlatego dodatkowo zamieściłam poniższą grafikę (możesz ją powiększyć), aby dobrze było widać te różnice.

znaki

Wielokropek:  …   Pauza:  —   Półpauza:  –   Minus:  −   Apostrof:  ’   Stopa/minuta:  ′   Cal:  ″   Cudzysłów apostrofowy: „”   Cudzysłów ostrokątny: «»   Cudzysłów ostrokątny poj.: ‹›   Znak mnożenia:  ×   Stopień Celsjusza: °C

 

Tutaj znajdziesz listę alt-kodów do klawiatury numerycznej, a tutaj – listę skrótów klawiszowych na komputerach Mac. Miłego odkrywania klawiatury! :)

Ula Łupińska

Dzięki za przeczytanie tekstu! Jeśli Ci się podobał, udostępnij go na Facebooku :) I czekam na Twój komentarz pod tekstem!

  • Och dziękuję za ten cudzysłów! Zawsze w WordPressie mam z nim problem…

    • Apostrofowy czy ostrokątny? ;)

      • Apostrofowy, choć z niemieckim i francuskim też mógłby być w pierwszej chwili problem :)

    • WordPressie
      W tym wyrazie P jest wielkie.

      (Normalnie uznałabym ten komentarz za trollowanie, ale ze względu na superpoprawną tematykę bloga sobie pozwalam, a co! ;) )

      • Racja, postanawiam poprawę :)

    • To jeszcze mały hint ode mnie: WordPress posiada w edytorze wizualnym (w drugiej linii narzędzi) przycisk do wprowadzania znaków specjalnych. Nie trzeba dzięki temu pamiętać kodu dziesiątkowego. :)

      • Nie tyle WP ile używany przez niego edytor, prawdopodobnie TinyMce. Więc dowolny inny CMS (mój autorski również) ma taką możliwość :)

        • Zgadza się ale Marysia akurat pisała o WordPressie, dlatego o nim napisałem. Żeby jeszcze nadać szerszy wymiar tej kwestii: specjalne posiadają zarówno TinyMCE jak i CKEditor oraz pewnie wiele innych edytorów WYSIWYG, których nie znamy z nazwy. :)

  • Janek

    Bardziej praktyczna byłaby instrukcja skonfigurowania własnego układu klawiatury. Wpisywanie cyferek za każdym razem jest raczej bolesne.

    • Janku, akurat na tym się nie znam, bo nie jestem pomocą informatyczną :) Z mojej klawiatury domyślnie da się uzyskać prawie wszystkie potrzebne znaki, dlatego nigdy nie potrzebowałam konfiguracji. Wiem też, że wielu korektorów zna na pamięć niezbędne alt-kody, bo jeśli często się ich używa, automatycznie wchodzą w krew (albo w palce!).

      • Janek

        No cóż, jeśli ktoś chce wpisywać często używane znaki przez nieintuicyjną kombinację pięciu klawiszy, to oczywiście może.

        • Janku, jeśli masz ochotę – podaj taką instrukcję. Ja naprawdę się na tym nie znam, a może rzeczywiście komuś się to przyda.

          • Być może chodzi o skonfigurowanie sobie własnego układu klawiatury za pomocą np. Microsoft Keyboard Layout Creator (w przypadku Windows)? A artykuł bardzo pomocny – zapisuję bo na pewno się przyda. Dzięki ;-)

          • Świetnie, cieszę się, że się przydał :)

            Wieczorem będę jeszcze uzupełniać tekst o uwagi czytelników i na pewno wspomnę o układzie klawiatury „Polski międzynarodowy”.

          • bezczas
    • Janek

      > „Wy­ra­z1 – wy­ra­z2 ” Word za­mie­ni na „Wy­ra­z1 – wy­ra­z2 ”

      Jak widać zamienił, bo obie podane wersje są identyczne. Przy okazji widać też, że wtyczka do miękkich dywizów nie jest idealna – są wstawione np. między „a” i „z” w „Wyraz1”.

      • Nie zamienił: to kwestia czcionki zastosowanej na blogu. Niestety – i – ma tę samą długość.

  • Dzięki Ci za ten wpis! Mam świadomość, że robię masę błędów jeśli chodzi o właściwe używanie znaków interpunkcyjnych (zwłaszcza to wszystko, co nazwałabym po prostu myślnikiem). Robię je, ale z drugiej strony chętnie się uczę. Dlatego Twoja ściągawka pójdzie w ruch.
    PS: Czy półpauza i dywiz różnią się czymkolwiek w wyglądzie? Mi te kreski wyglądają identycznie!

    • Świetnie, cieszę się bardzo :)

      Dywiz i półpauza jak najbardziej się różnią między sobą, ale niestety przy mojej obecnej czcionce na blogu tego nie widać (chyba to jeszcze raz dopiszę) – dlatego dołączyłam tę grafikę na końcu. Widać to za to w komentarzach, bo one korzystają z innej czcionki. Zobacz:
      – dywiz/łącznik
      – półpauza
      — pauza

      Teraz widzisz? :)

  • Oski Kovski

    Bardzo fajny artykuł, sam zwracam uwagę na polskie znaki interpunkcyjne, aczkolwiek trochę po macoszemu potraktowała Pani użytkowników Androida. A na ich bolączki również istnieje lekarstwo w postaci dostępnych do ściągnięcia klawiatur innych niż fabryczne :)

    • Żadna ze mnie pani! Ula po prostu :)

      Nigdy w życiu nie korzystałam z Androida, dlatego nic na ten temat nie pisałam – bo nie mam wiedzy w tym temacie. Jeśli chcesz, napisz mi o tym parę słów, chętnie uzupełnię tekst. Dostaję mnóstwo cennych uwag od czytelników i postaram się wieczorem wszystkie je dopisać :)

      • W Androidzie można się szybko przełączyć na klawiaturę symboli. Najważniejsze są też oznaczone na niektórych klawiszach, więc wystarczy dłużej podusić i pojawi się menu z wyborem symboli.

  • bru

    Czy to prawda, że w zapisie dialogu kwestie powinny zaczynać się pauzą, a opisy – półpauzą? (Czyli wyglądałoby to następująco: [pauza] – Jak pięknie dziś wyglądasz! – [półpauza] zawołała Ela.
    Jola pokiwała głową. [półpauza] – Rzeczywiście, ślicznie ci w tej sukience.

    Kiedyś spotkałam się z taką zasadą i stosuję ją od paru ładnych lat, ale na praktykach w wydawnictwie usłyszałam, że wszędzie mogą być półpauzy i sama już nie wiem, czy jestem nadgorliwa :(

    • Wybór myślnika należy do Ciebie: albo półpauza, albo pauza. Ważne jest to, by wszędzie było to stosowane konsekwentnie, dlatego pierwszy przykład jest zły, bo miesza dwie długości.

      Obecna praktyka jest taka, że zwykle daje się półpauzy. Pauzy widuję głównie w starych książkach, takich sprzed np. 50–70 lat. We współczesnych zdarza się to chyba rzadko :)

  • Lena

    Dla osób, które często używają „°C”:
    Alt +8451 (kod dziesiątkowy)
    Alt +2103 (kod szesnastkowy)

  • Ooo.. może od teraz będę normalnie zapisywać stopnie Celcjusza ;p

  • Kyśka: wszędzie podałam rozwiązanie zarówno dla maców, jak i dla komputerów z Windowsem (klawiatura numeryczna).
    W Wordzie natomiast każdy z tych znaków można wstawić dzięki Wstaw › Symbol › Symbol zaawansowany.

  • Super ściągawka, ale osobom, którym nie chce zapamiętywać się wszystkich skrótów klawiszowych, polecam Mocny Akcent (niestety działa tylko pod Windowsem).
    http://fonty.pl/sklep,20,gratisy.htm
    Program instaluje na komputerze dodatkową klawiaturę. Czyli poza opcją „Polski – programisty” i „Polski – 214”, w wyborze pojawi się jeszcze „Polski – Akcent”.
    Co daje taka klawiatura? Dzięki niej wiele znaków specjalnych można wpisać przy pomocy prawego Alta (obrazek w linku pokazuje dokładnie, gdzie co jest).

    Przy czym, niestety, Mocny Akcent ma jeden minus. Jeśli korzystacie z Google Docks, mogą przestać wam działać niektóre polskie znaki.

  • Wszystko pięknie, powiedz tylko jak zapamiętać te wszystkie kody tak żeby pisząc nie trzeba było sięgać po tablicę znaków. Najbardziej boli mnie używanie przeze mnie cudzysłowu innego niż apostrofowy. Mam świadomość tego błędu ale ponieważ nie ma w sieci parcia na hiperpoprawność bardzo często piszę „cudzysłów” w ten sposób.

    Dziękuję za ten wpis. Do ideału trzeba dążyć :)

    • Kodów, których używasz na co dzień jest zaledwie kilka i nauczysz się ich w kilka dni. Do pozostałych możesz znaleźć w sieci tabelkę (szukaj HTML entities). Ja się ich nauczyłem jakieś 15 lat temu, kiedy grafikowałem jeszcze w Corelu i to była jedyna szybka metoda uzyskania odpowiednich kodów.

  • Jeśli chodzi o automatyczne dzielenie wyrazów na blogu, to nie musisz mieć specjalnej wtyczki. Wystarczy w odpowiednim miejscu w CSS wpisać
    hyphens:auto; -webkit-hyphens:auto; -moz-hyphens:auto; -ms-hyphens:auto;
    Wszystkie współczesne przeglądarki to obsługują.

  • mruwek

    Linux (gdzieś tak od 2012 roku):
    … = Alt+k
    – = Alt+-
    — = Alt+Shift+-
    „” = Alt+v i Alt+b
    ’ = Alt+h
    «» = Alt+9 i Alt+0
    × = Alt+Shift+,

    A ponadto: πΩœŒ©®ß™¥←↓→↑↔þÞðÐæÆŋŊ•əƏ‘”∞µ≤≥≠²³¢€½§·¡¿£¼‰∧≈¾±° i jeszcze tzw. „deady” (np alt+: i następnie żądana litera) do robienia kresek, kropek, cedilli, umlautów np: űüôěė.

    Voilà :)

  • Maciej Sokołowski

    W wielu środowiskach graficznych Linuksa można włączyć tzw. Composition key – wtedy wybrany klawisz (np. Caps Lock) zmienia tryb wpisywania na taki łączący znaki. Można wtedy szybko wprowadzać różne ciekawe znaki z Unicode. Wielokropek to wtedy kolejne wciśnięcie trzech klawiszy [Caps Lock][.][.].

  • Wreszcie! Tak bardzo potrzebowałam tych wiadomości w pigułce. Dziękuję!

  • Pingback: Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o kreseczkach, ale nie mieliście kogo zapytać • Ula Łupińska ()

  • Pingback: Must Read prawdziwego Office Warriora | Office Warriors()

  • Nie jestem pewna, czy tytuł tego wpisu idealnie odzwierciedla treść. W pierwszej chwili myślałam, że będzie o pisaniu (ręcznym), a nie o radzeniu sobie z klawiaturą :-) Nawet zdjęcie to sugeruje, a tu takie rozczarowanie ;-)

  • Małgorzata M. Przybyszewska

    Jakaś strona internetowa uświadomiła mi właśnie, że półpauzę można Wordzie uzyskać także, wciskając Ctrl i minus w prawym górnym rogu klawiatury… Moje życie się zmieniło… ;)

    • Oooo, i działa? Od kilku lat pracuję na macach, więc taki skrót klawiszowy to dla mnie norma; nie wiedziałam, że na Windowsie też wprowadzili takie rozwiązanie :))

  • Gratuluję cennego artykułu! Chyba na swój sposób dobrze, że to właśnie ten jest najpopularniejszy, prawda?

    Ale nie tylko z gratulacjami piszę. „Niestety”, jako metrolog nie mogę się zgodzić ze skreślonym „23 °C”. Obowiązujące w Polsce prawo do 2010 roku nakazywało umieszczać w tym miejscu odstęp (stosowne rozporządzenia są przywołane m.in. w tym tekście: http://obcyjezykpolski.pl/134/ ). Potem zapis o odstępie został uchylony (co jest dla mnie trochę dziwne, bo dotyczył nie tylko stopni, ale jednostek w ogóle). Niemniej w urzędowej tabeli (np. tu http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20100090061, zał. 1) zapis „1 °C” jest dalej stosowany. W uproszczeniu chodzi o to, że w zasadach dotyczących układu SI „°C” podlega tym samym regułom co „kg” czy „MW”.

    Przepraszam za ten ciężki styl, ale przywołuję rozporządzenia, musi być poważnie ;)

    Nie będę się upierał, że „23 °C” jest jedynym słusznym wariantem, ale jednak chciałbym, żeby nie był powyżej uznawany za błędny :)

    Pozdrawiam!
    GregorioW

    • Dzięki wielkie za cenny komentarz! Oczywiście możemy nie zgadzać się ze swoimi stanowiskami, bo – jak się właśnie dzięki Tobie dowiedziałam – każda branża ma swoje widzimisię i „wychodzi na to, że możliwe są aż trzy zapisy: 30° C, 30 °C i 30°C”. Ja reprezentuję wytyczne dla korektorów, a zatem będę wszystko ze sobą sklejała ;)

      Dr Malinowski pisze jeszcze w swoim artykule:

      Czy nie należałoby (najwyższy czas!) pomyśleć o starannie opracowanym, normatywnym słowniku skrótów, przygotowanym wspólnie przez branżowców i językoznawców?

      Źródło: http://obcyjezykpolski.pl/134/

      TAK! Czekam z niecierpliwością!

      • Cieszę się, że mogłem pomóc, i dziękuję za odpowiedź :)

        Co do wspomnianego przez Ciebie „widzimisię”: chyba niezupełnie. W słowniku Doroszewskiego (http://doroszewski.pwn.pl/haslo/stopień/ → 4.) pojawia się „1 °C” (dopiero teraz tam spojrzałem). Natomiast z treści opinii RJP (http://www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1045) wynika, że jest pierwszą próbą skodyfikowania tej zasady. A tam odróżniono „°C” od np. „km” (co jest niespójne z zasadami układu SI), co prawdopodobnie odzwierciedlało uzus, ale jednocześnie chyba wprowadziło zamęt ;)

        W sumie więc nie ma co się tu zgadzać czy nie zgadzać – trafiliśmy chyba na kolejny przykład sytuacji, w której prawidłowość zapisu uzasadniona będzie od kontekstu. Albo inaczej – od zastosowanego stylu: czy jest prasowy/beletrystyczny, czy naukowy (techniczny).

        To jeszcze na koniec jedno źródło popierające poprawność „23 °C” w stylu naukowym, podstawa wspomnianych polskich rozporządzeń – broszura informacyjna o układzie SI, wydana przez Międzynarodowe Biuro Miar i Wag: http://www.bipm.org/en/publications/si-brochure/section5-3.html#section3 „Głos w dyskusji” jest w punkcie 5.3.3.

        Ale jeszcze raz podkreślam, nie chodzi mi o żadną kłótnię, chcę tylko uspokoić tych, którzy po przeczytaniu Twojego tekstu zwątpiliby w poprawność „23 °C”. Nie mam właściwie nic przeciwko temu, by Fileas Fogg w jakimś nowym wydaniu książki domagał się wody o temperaturze „30°C” ;)

        Dobrego wieczora!
        GregorioW

  • Pingback: Najpopularniejsze teksty na blogu • Ula Łupińska()

  • Pingback: „Jak nauczyć się korekty tekstuów”, czyli dziwne hasła, po których trafiacie z Google • Ula Łupińska()

  • pawwel

    Czy skrót alt + 0176 w Wordzie powinien wstawiać sam znak stopnia czy z literą C?

    • Tylko znak stopnia. Z literką C to będzie chyba alt + 8451. Potwierdź mi, proszę, jeśli możesz, bo nie korzystam z Windowsa, więc nie mam jak sprawdzić.

      • pawwel

        Owszem, wstawia całość, ale nie dość, że ma inną czcionkę (MS Mincho!) to zmienia w tym miejscu język tekstu na japoński. Nawet po zmianie czcionki na jakąś popularną, np. Arial lub Calibri, zachowuje odrębny krój.

        • O, to dziwne! To lepiej zostańmy przy osobnym znaku stopnia i osobnej literze C.

  • brykanty

    Post jest stary, ale dopiszę się, bo nigdzie nie widzę informacji, że wielokropek w Wordzie uzyskujemy przez prawy Alt + kropkę z normalnej klawiatury.
    Korzystam też ze wspomnianego ctrl + minus z numerycznej do wprowadzania półpauzy,
    lewy alt + 40 ==> (
    lewy alt + 41 ==> )
    lewy alt + 91 ==> [
    lewy alt + 93 ==> ]
    lewy alt + 21 ==> §
    Używam też kombinacji lewy alt + odpowiednie numerki do wprowadzania niemieckich umlautów, bo mi się nie chce wyszukiwać ich w tablicy symboli, a tych kilka numerków, jeśli są często używane, można łatwo zapamiętać.
    Te znaki z altem można też stosować np. przy pisaniu maili w Firefoksie, w innych przeglądarkach nie sprawdzałam.